Rozwój mowy we w wieku szkolnym

ROZWÓJ MOWY WE WCZESNYM  WIEKU SZKOLNYM

 

   Tylko poprzez naśladownictwo osoby dorosłej dziecko jest w stanie uczyć  się języka!

Pojęcie „mowa” jest definiowane jako akt procesu porozumiewania się.Jest ona istotnym czynnikiem w regulacji stosunków człowieka z otoczeniem, odgrywa ważną rolę w społecznych kontaktach człowieka z innymi ludźmi.    W procesie porozumiewania się nadawca formułuje informację , którą z kolei odbiera druga osoba – odbiorca. Informacja, według L. Kaczmarka, może być przekazywana przez mówienie, pisanie lub sygnalizowanie. Mowę zalicza się do wyższych procesów psychicznych. Jest ona przyswajana w procesie uczenia się obowiązującego systemu językowego i jest historycznym wytworem kontaktów społecznych między ludźmi. Umiejętność mówienia oznacza umiejętność tworzenia różnego rodzaju wypowiedzi (krótkich, długich, dialogowych, narracyjnych itd.). Zdolność rozumienia polega na odkrywaniu treści, które ze sobą niesie czyjaś wypowiedź.

Prawidłowy rozwój mowy stanowi, obok właściwego poziomu funkcji intelektualnych, percepcyjnych i motorycznych, bardzo istotny element dojrzałości szkolnej dziecka. Wymowa musi być zrozumiała i wyraźna. Dobra pamięć słuchowa, analiza i synteza słuchowa, czyli zdolność do rozdzielania sylab i głosek w wyrazach oraz umiejętność ich łączenia w całość  zapewniają dobre podłoże do nauki czytania i pisania. Owa percepcja słuchowa, jak również sprawność narządów mowy, głównie warg i języka, decydują o jakości artykulacji. W przeciwnym razie dzieci nie wymawiają prawidłowo głosek, a jak mówią, tak też piszą. Zaliczyć tutaj można całą gamę błędów, popularnie nazywanych błędami słuchowymi. Wady mowy mogą ujawniać się także w wypowiedziach słownych, poprzez trudności w budowaniu prawidłowych zdań, myleniu wyrazów brzmiących podobnie, popełnianiu błędów gramatycznych. Mogą się objawiać problemami w rozumieniu tekstów mówionych, czytanych i pisanych.

Sytuacja dzieci źle mówiących jest trudna. Wpływa to między innymi niekorzystnie na ich emocjonalność, powoduje poczucie izolacji, zaniża samoocenę. Stwierdza się więc, że prawidłowe opanowanie języka przez dziecko jest najważniejszym warunkiem sprawnego porozumiewania się.

Mowa  jest nierozerwalnie związana z myśleniem człowieka, jego psychiką. Jest nie tylko kluczem do wiedzy, ale także ważnym czynnikiem kształtującym osobowość ludzką.  Kształtowanie się i rozwój mowy ma ścisły związek z rozwojem społecznym. Częste kontakty werbalne dziecka z otoczeniem przyśpieszają ten rozwój, doskonaląc mowę, bogacąc słownictwo, ucząc prawidłowego stosowania zasad gramatycznych, właściwego posługiwania się melodią, akcentem, i rytmem mowy, które to składniki stanowią prawidłowy obraz mowy.

Dziecko rozpoczynające naukę w szkole powinno różnicować i tworzyć rymy, segregować i tworzyć wyrazy ze względu na brzmienie pierwszej lub kilku pierwszych głosek. Powinno wyróżniać dźwięki na początku i na końcu słowa, a także dzielić je na sylaby, dokonywać analizy i syntezy głoskowej słów, prawidłowo artykułować poszczególne głoski.  Tak więc od ucznia rozpoczynającego naukę w klasie I oczekuje się swobodnego wypowiadania się na określone tematy, umiejętności powtórzenia usłyszanego opowiadania, słownego opisu obrazków, powiedzenia z pamięci wierszyka.

 Normalnie rozwinięte dziecko w tym wieku powinno mówić pełnymi zdaniami, poprawnie zbudowanymi pod względem gramatycznym oraz prawidłowo wymawiać wszystkie dźwięki ojczystego języka.

Gdy rozwój mowy dziecka nie przebiega prawidłowo mamy do czynienia z  zaburzeniami mowy bądź z wadami wymowy. W takiej sytuacji niezmiernie ważna jest właściwa opieka i terapia logopedyczna.

Dziecko 6 letnie powinno mieć już opanowaną mowę, chociaż proces rozwoju języka trwa nadal. Wypowiedzi najczęściej przyjmują formę realizacji wielozdaniowych. Dziecko potrafi już:

*uwzględnić kolejność zdarzeń i łączące je zależności przyczynowo-skutkowe,

*stosuje prawidłowo formy gramatyczne,  używa dość bogatego i zróżnicowanego słownictwa,

*zasób słów i ton głosu odpowiadający danej sytuacji, pozwalają dziecku w sposób satysfakcjonujący wyrażać swoje opinie i pragnienia,

*opowiadając o obrazku dziecko nie ogranicza się tylko do wymienienia przedstawionych na nim osób i przedmiotów, ale tworzy dłuższe wypowiedzi,

*rozumienie kierowanych do sześciolatka treści, wiadomości, poleceń czy opowiadań, nie powinno stanowić dla niego żadnego problemu,

* realizacja wszystkich dźwięków języka polskiego powinna być prawidłowa.

Dziecko 7 letnie wstępujące do szkoły porozumiewa się już swobodnie z otoczeniem w mowie potocznej. W wieku szkolnym następują jednak dalsze zmiany ilościowe i jakościowe w rozwoju mowy, pojawiają się nowe jej formy i rodzaje. W związku z nauką czytania i pisania wysubtelnia się słuch fonematyczny dziecka. To zapewnia coraz szybszą i sprawniejszą analizę słuchową dźwięków mowy oraz wzrokową analizę znaków graficznych.

* dzieci doskonalą struktury słowne i gramatyczne języka,

* potrafią ocenić i skorygować swoje błędy,

* rozumieją żarty, przenośnie i wyczuwają sarkazm,

*potrafią słuchać i opowiadać co usłyszały,

  Mowa dziecka idącego do szkoły powinna być komunikatywna, wyraźna i płynna, wtedy zdecydowanie gwarantuje dobry start szkolny

 

Rodzicu zapamiętaj!

To Ty masz duży wpływ na rozwój mowy swojego dziecka, zatem:

   * zadbaj o poprawność i bogactwo swoich wypowiedzi,

* odpowiadaj na pytania swoich dzieci w sposób wyczerpujący,

*zadbaj o prawidłowy zgryz dziecka. Wady zgryzu są jedną z najczęstszych przyczyn powstawania wad wymowy. Korzystaj z usług specjalistów,

* jeśli twoje dziecko ma nieprawidłową budowę narządów mowy (rozszczepy warg, podniebienia, wady zgryzu lub uzębienia), zapewnijmy mu koniecznie opiekę specjalisty,

* kontroluj stan słuchu dziecka, szczególnie w sytuacjach gdy często choruje, przeziębia się,

*ogranicz  dostęp do programów telewizyjnych. Wybieraj programy właściwe dla wieku dziecka, rozmawiaj z dzieckiem na temat obejrzanego programu, ucz je budowania wypowiedzi,

*zwracaj uwagę na prawidłowy sposób oddychania, uczmy oddychania nosem. Jeśli nasze dziecko oddycha przez usta, często ma otwartą buzię, chrapie w nocy, często ma zatkany nos skonsultujmy się ze specjalistą (laryngologiem, foniatrą, logopedą),

* zachęcaj dziecko do zabaw usprawniających pracę języka i warg. Są to świetne ćwiczenia profilaktyczne.

* Jeśli Twoje dziecko mówi niewyraźnie, ma problemy artykulacyjne, skonsultuj się z logopedą.

*zachęcaj dziecko do mówienia, motywuj je tak, by rozmowa była przyjemnością.

 

Literarura:

Błachnio K.Wybrane zagadnienia z metodyki logoterapii.Warszawa 1989
Demel G. Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola .Warszawa WSiP 1996
Kaczmarek L. Nasze dziecko uczy się mowy.Lublin wyd. Lubelskie 1966
Minczakiewicz E. Logopedia. Kraków Wyd. Naukowe WSP 1987
Spałek E.,Piechowicz-Kułakowska C.Jak pomóc dziecku z wadą wymowy Kraków Impuls